Weerwoord

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Marc Josten
Uitgeverij: 
De Geus, 2017
ISBN: 
978 90 445 3836 6

In dit pamfletboek laat auteur Marc Josten aan de lezer zien hoe de publieke opinie vandaag steeds meer wordt gemanipuleerd. Hij legt hij helder uit hoe dat komt en welke mechanismen hierin een rol in spelen. De publieke opinie is niet langer de stamppot van de dag waarin verschillende smaken samenkomen, maar eerder een menu à la carte waarop de gerechten met opzet van elkaar verschillen.

Dit boekje behandelt onderwerpen zoals nepnieuws, leugenachtige politici, internettrollen en factcheckers die op hun beurt weer gecheckt worden. Ook filterbubbels, shockblogs en alternatieve feiten (‘alternative facts’) komen aan bod. Josten stelt vast dat het veelbewogen en verwarrende tijden zijn voor de journalistiek. De crisis binnen de stiel is volop aan gang en daardoor is de journalistiek vandaag een beetje ziek. Bovendien is voor een toenemend aantal mensen de waarheid een moeilijk te achterhalen ‘item’ geworden, wat volgens Josten vooral te wijten is aan het wereldwijd terugschroeven van de fondsen voor professionele onderzoeksjournalistiek.

“Wie wil weten waar het écht over gaat, moet het hoofd koel houden” - dat is het devies van de auteur die zelfonderzoek niet schuwt en zodoende onbeschroomd samen met de lezer op zoek gaat naar de huidige staat van de journalistiek. Hij speurt naar de wisselwerking tussen publiek, politiek en commercie en vooràl naar de mondiale belangen van de media - die alsmaar ondoorzichtiger worden.

Marc Josten is een lid van de Nederlandse mainstream media. Hij is onderzoeksjournalist en hoofdredacteur bij de omroep HUMAN. Zijn naam is verbonden aan programma's als Argos en Medialogica en hij werkte eerder voor Vrij Nederland. Hij is een klassiek journalist en een felle verdediger van zorgvuldige journalistiek die dezer dagen wereldwijd geweld wordt aangedaan.

Voor deze uitgave liet hij zich leiden door een tamelijk onbekende gids: de Amerikaanse journalist Walter Lippmann, die ruim honderd jaar geleden uitvoerige analyses neerschreef over de publieke opinie en die onder meer de voor journalisten onrustbarende nederig stemmende stelling opwierp dat we de wereld waarin we leven niet goed kunnen zien.

Nu we een eeuw vérder staan en de media beschikken over snellere en efficiëntere technieken dan in de tijd van Lippmann om feiten en nieuws te verspreiden, blijkt de interactie tussen nieuwsverspreiders en de publieke opinie nog steeds voor onduidelijkheid te zorgen. En dat is best wel een verbijsterende vaststelling.

Toen Lippmann zijn these publiceerde waren de kranten en de radiozenders in de selectiefase van het publiek nog koning en vrijwel monopolistische aanbieders van informatie. Tegenwoordig is iedereen min of meer zijn eigen medium. Van bakker tot huisarts, van consultatiebureau tot voetbalclub. Ze hebben allemaal hun eigen website. Politieke partijen zijn mediaorganisaties geworden, want waarom zou je nieuws geven als je de regie toch in eigen handen kan houden? En zodoende is dankzij de algoritmes van de informatiedistributeurs ieder ander doorgeefluik zoals kranten, weekbladen, televisiestations en radiozenders overbodig geworden zodat die niet anders kunnen dan nieuws te putten waar het wordt aangeboden. Het gevolg is dat vooral kranten opvallend vaak hetzelfde nieuws brengen, juist omdat ze dezélfde bronnen aanboren. En omdat ze niet beschikken over voldoende en noodzakelijk redactiepersoneel om de waarde van de informatie professioneel in te schatten en te checken loopt het nu méér dan ooit mis... Want hierdoor krijgt de publieke opinie, die zelf confuus geïnformeerd is, de bovenhand in de reguliere media - wat het hele ‘gedoe’ nog onduidelijker maakt.

De auteur haalt talrijke voorbeelden aan van hoe het op dit vlak al herhaaldelijk is misgelopen de jongste decennia. Hij pleit ervoor om fors te investeren in kwaliteitsmedia en onderzoeksjournalistiek en maakt zich sterk dat zijn verwarring en verbazing door velen in het vak worden gedeeld, en dat er steeds een publiek zal blijven bestaan dat wil betalen om eerlijke en correcte informatie te vergaren.

De professionele journalistiek moet zich blijven bezinnen op haar rol, zeker nu blijkt dat feiten geen natuurlijke zeggingskracht meer hebben en nu onbezonnen entertainment de overhand neemt. De zoektocht naar feiten wordt immers verwaarloosd en is ontoereikend om een belangrijke rol te spelen in de publieke opinievorming. Het lot van de waarheidsgetrouwe media ligt nu in handen van de apostelen van de waarheidsvinding, die zo de mooie taak krijgen om van hún missie ieders missie te maken.

Zodoende is dit ‘Weerwoord’ van Marc Josten een vurig pleidooi en een sterk manifest geworden waarin hij mediamakers en journalisten indringend oproept zich te herbronnen. Voor de Vlaamse lezer zijn de talrijke voorbeelden die de auteur aanhaalt misschien wat te ‘Hollands’, al maak ik me sterk dat een belezen publiek dat geïnteresseerd is in het onderwerp weinig problemen zal ondervinden om de analyse van de auteur te begrijpen.

Leo De Ley