Verzet en rede in tijden van nepnieuws

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Susan Neiman
Uitgeverij: 
Lemniscaat, 2017
ISBN: 
9789047709992

“Wakker worden!” vraagt Susan Neiman in dit werkje waarin ze ons waarschuwt voor nepnieuws, waardoor vooral waarden zoals gelijke rechten voor iedereen - ongeacht ras, geslacht of seksuele geaardheid en waarvoor decennia is gevochten - op de helling komen te staan.

Na Trump kwam inderdaad de verbijstering en moesten we bijna machteloos toezien terwijl de landen die zoveel hadden gedaan om vorm te geven aan progressieve waarden, één voor één ten onder gingen, gemanipuleerd door nationalistische angsten. Net niet, gelukkig, want Frankrijk en Nederland, die in het verleden gestalte hadden gegeven aan de Verlichting, keerden net op tijd het tij. Inderdaad, wat ook Le Pen en Wilders beweerden, er bestaat geen conflict tussen het koesteren van de tradities van het land waarin je bent opgegroeid en je interesseren voor andere tradities en je daartoe aangetrokken voelen.

In de aanloop van dat ongenoegen kon je het nepnieuws niet gek genoeg bedenken of het werd als alternatief feit voorgeschoteld door allen die daar direct belang bij hadden. Met voorop Trump, terwijl: als je een familielid had die eindeloos bralde over hoe groot alles wel was – zijn torens, zijn publiek en zijn penis – je toch wel zou proberen hem bij een psychiater te krijgen, dixit Susan Neiman. En het was jammer genoeg niet nieuw!  Larry Speakes, de woordvoerder van Reagan, heeft ooit gezegd: “Als je vijf keer hetzelfde verhaal vertelt, is het waar.” Jawel, het gaat terug naar die B-acteur president die zich door zijn staf liet informeren met simpele kortfilmpjes - anders begreep hij het niet…  Het liep uiteindelijk (en voorspelbaar) mis en indirect lagen hij en Thatcher aan de basis van de bankencrisis en de Brexit. We zijn gewaarschuwd!

Nepnieuws en aanverwanten, enkel succesvol bij arme mensen? Neen, rijkdom noch opleiding staan garant voor verzet tegen antidemocratische en racistische waarden. Gevaarlijk? Steve Bannon, de huidige strateeg van het Witte Huis, heeft de reputatie gekregen van een digitale Goebbels en is directeur van Breitbart News.  Duizend mannen hadden onder het schreeuwen van “Allahu akbar” in Dortmund een kerk in band gestoken.  Totaal verzonnen door Breitbart, bleek achteraf! Digitale Goebbels ligt wel gevoelig bij de schrijfster met joodse roots! Ze citeert en verklaart in die context één van de langste Duitse woorden: ‘Vergangenheitsaufarbeitung’. Duitsland slaagde er wonderwel in om in het reine te komen met het verleden. Met AfD tegenwoordig - niet zo fraai dus. Tolereren als antwoord of oplossing? Neen, tolereren versterkt nόg meer, bijvoorbeeld racisme.  Frederick Douglas begreep dat de zwarte mens wordt getolereerd zolang deze onderdrukt blijft, maar het drijft racisten tot woede als deze iets bereikt - zoals bijvoorbeeld Obama.

Het is heel erg dat het machtigste land ter wereld wordt geregeerd door een rechtse zwendelaar die zo ongeveer nog nooit een boek heeft gelezen. Zijn nepnieuws, onschuldig gezwets? Neen, want tegenwoordig is iedereen het erover eens dat nepnieuws, over onder andere onbestaande chemische wapens, het leven heeft gekost aan duizenden Amerikaanse en Britse soldaten en honderdduizenden Irakezen. Gelukkig zien velen in Europa de Amerikaanse verkiezingen als een waarschuwing. Maar wil verzet succes hebben, dan moeten we de theorieën die de post-waarheidspolitiek onderbouwen van ons afschudden. “Gebruik desnoods filosofie en zoek bij alles wat er gebeurt naar de redenen waarom het zo is en niet anders, de wet van de toereikende grond”. Hoor ik ergens Socrates?

Daar is uiteindelijk wél moed voor nodig. Het was kanselier Merkel die één dag na de verkiezingen een ongebruikelijke harde toespraak hield, waarin ze Trump herinnerde aan alle waarden die hij in zijn campagne met de voeten had getreden. De schrijfster verklaart op het einde: “In dit boekje heb ik enkele diep verankerde historische gemeenplaatsen in twijfel getrokken”. Twijfel, hèt wapen tegen nepnieuws?

 

Michel Ackaert