Hallo Robot. De machine als medemens.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Bennie Mols en Nieske Vergunst
Uitgeverij: 
Nieuw Amsterdam, 2017
ISBN: 
9789046822920

Speels en toch didactisch. Eenvoudig, precies, maar met uitzicht op een wijds panorama. Een  prachtige tijdlijn vertrekkende van fictieve robots zoals de Golem, het monster van Frankenstein en Metropolis tot de echte uit de autonijverheid (en uitmondend in de zelfrijdende Tesla) en de ultieme eerste robotbaby (van ontwerper Guszti Eiben).
De inleiding zet ons direct op het juiste been weg van het antropomorfisme à la Terminator. De auteurs hanteren de eenvoudigste definitie: een machine die kan waarnemen, een ander ding dat infrarood kan denken en handelen.

Belangrijk en wezenlijk verschillend van de computer is juist het waarnemen bij middel van sensoren. Dit kan niet onderschat worden, trouwens ook bij de mens zijn de zintuigen de voornaamste bron van kennis (30% van onze hersens gebruiken we om te zien).
Fascinerend dat de denkende robot ons aanzet tot het bepalen van bewustzijn, creativiteit en zelfstandigheid en méér is dan een programmeerbare elektro /mechanische uiting van wetenschap en techniek.

Wij staan op de drempel van een nieuwe tijd waar onze 'schepsels' zichzelf kunnen laten evolueren en voortplanten. Blijven zulke robots een imitatie van het leven, of verruimen we het begrip mens en verheffen we hem tot medemens?

Van een gesofisticeerde lastarm (om bijvoorbeeld zware en gevaarlijke stoffen te manipuleren) tot een praatvaar van een sociale knuffel bestrijkt de robotica een breed scala van toepassingen die alle sectoren van de menselijke activiteit doordesemt – gaande van gesofisticeerde grasmaaiers tot nano-operaties, die zonder hun nauwkeurigheid zelfs niet mogelijk zijn.

Midden al onze SF-euforie zijn bij de huidige stand van zaken een aantal kanttekeningen te plaatsen. De mens blijft als supervisor nog steeds onmisbaar. Het ongeval met de zelfrijdende Tesla is hier een schoolvoorbeeld van.

Erger is dat eDe machine als medemensen overmoedig vertrouwen op de automatische piloot in een aantal gevallen een zware tol eisten! Grenzen, niet gekoppeld aan de ethiek van hun functioneren, worden een essentieel gegeven van het moderne denken.
De ‘wonderful stupid robot’ kan in een zeer nabije toekomst makkelijk uitgroeien tot ‘predator-drone’! Het is één ding dat gevoelige sensoren (een elektronische neus bijvoorbeeld die stoffen kan detecteren die wijzen op longtumor) beter zijn dan menselijke zintuigen, maar een ander dat infrarode sensoren (welke buiten onze menselijke waarneming vallen) automatisch drone-aanvallen veroorzaken.

Angst voor uit de hand lopende robotica is wel degelijk reëel. Het argument dat een hamer ook als moordwapen kan gebruikt worden is onterecht wegens de schaal en het gesofistikeerde karakter bij robots. Het universeel gebruik van robots neemt heel snel en exponentieel toe: om dit beter te beheersen is een betere kennis van hun mogelijkheden dus zeker aan de orde van de dag.

Heel wat laboratoria staan op het punt de complexe buitenwereld stormenderhand te veroveren en de grenzen van de kunstmatige intelligentie niet alleen te verleggen, maar ook te doorbreken. Blijft, de programmeur al of niet als ultiem beheersbaar sluitstuk, onze wil om de robot precies te laten doen wat de mens wil.

Laten we de robots echter waarderen voor wat ze beter kunnen dan mensen: hun geduld raakt nooit op (hun energie wel!), ze worden nooit moe (verslijten wel, systeempannes behoren niet tot het verleden), hebben een perfect geheugen (blijven bigdata beheersbaar?) en zijn niet humeurig (hun baasjes kunnen ze misbruiken).
Robots die robots spreken zouden ons verlossen van it-jargon en implantaten zou de fusie tussen robot en mens mogelijk maken.
Een natte droom van een robot-nerd, exoskelet, pacemakers, nanotechnologie….- die zijn reeds nu een realiteit waar integratie mens/machine meer dan een opstapje is naar de bionische mens.
Interessant is tevens te noteren dat machines ook menselijker worden; verklikkers, visueel en auditief, spelende-knuffelende-babbelende, ethische robots staan in de steigers… Prachtig is aldus de Hitchbot (autostap-robot) die met het volste vertrouwen (in de mens) duizenden  kilometers aflegde, en helaas uiteindelijk in Philadelphia stukgemaakt werd door vandalen.

Soms dienen we nederig een stapje terug te zetten. De Japanse autofabrikant Honda verving een aantal robots door mensen; een efficiëntere productie stuit op het feit dat robots (nog) niet kunnen nadenken over wat ze aan het doen zijn, hoe ze dat doen en hoe ze dat zouden kunnen verbeteren. Goede vakmensen doen dat wél.
Om baas te zijn over de machine heb je kennis en kunde nodig om deze iets nieuws te leren. Ook het samenbrengen van zuinigheid en kracht blijft een heikel punt, zeker in ons problematisch energie tijdperk.

Uiteindelijk dienen we op dit ogenblik vooral niet in de valstrik te trappen van een al te gemakkelijke projectie – denken we aan de ouderen die bij een onderzoek naar gezelschaprobots vooral blij waren met de aandacht van de onderzoekers.

Qua opbouw is het boek een model van het genre: helder geschreven, bevattend en steeds boeiend. Prachtig geïllustreerd met een aantal grappige robotjes, wordt de aangename lectuur nog verhoogd door randteksten die voor een zinnige ‘roze‘ onderbreking zorgen.

'Hallo Robots' is een hebbedingetje voor robotmakers en -ontwerpers, hobbyisten en professionals. Geschikt ook voor elkeen die een kijk wil hebben op een essentieel onderdeel van ons modern bestaan en die wil nadenken over de interactie mens-machine.

 

 

Ludo Raeijmaekers