De pater en de filosoof

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Toon Horsten
Uitgeverij: 
Vrijdag 2018
ISBN: 
978 94 6001 651 6

De redding van het Husserl-archief of hoe een jonge pater smokkelaar van de filosofie werd.

Toon Horsten vond de aanleiding voor dit boek bij een foto van zijn grootmoeder naast een lachende pater.  Dat bleek Herman Leo Van Breda te zijn – priester, professor filosofie en franciscaan met een doodsbrief als van een held.

Horsten zal in dit werk het levensverhaal van de priester uitvoerig beschrijven.  Het begint bij Edmund Husserl, filosoof en grondlegger van de fenomenologie.  Omdat hij joods is geldt hij als een ontaarde filosoof en wordt hij door de nazi’s de toegang tot de universiteit ontzegd.  Hij overlijdt in april 1938, zonder dat zijn omvangrijke archief in veiligheid is gebracht.  Op dat ogenblik bereidde Van Breda zijn doctoraat voor over het latere, vooral ongepubliceerde werk van Husserl.  Hij hoopt bij de weduwe Husserl een aantal nagelaten handschriften te kunnen bestuderen.  Ter plaatse aangekomen blijkt het echter om 40.000 bladzijden te gaan, genoteerd in een soort steno dat door praktisch niemand nog kon gelezen worden.  Hij besluit het archief - drie grote koffers, 100 kilo zwaar - over te brengen naar de universiteit van Leuven.

In ‘De pater en de filosoof’ wordt die ontvoering van het Husserl-archief uit nazi-Duitsland nauwkeurig beschreven.  Van Breda weet ook de bibliotheek van Husserl en diens weduwe uit Duitsland weg te voeren. 
Met het in veiligheid brengen van de handschriften in het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte te Leuven is het werk nog niet gedaan.  In het tweede deel van het boek wordt verslag uitgebracht hoe Van Breda erin slaagt de handschriften ter beschikking te stellen van geïnteresseerden en ze voor publicatie geschikt te maken.

Ondertussen gaat de gezondheid van Van Breda fel achteruit.  Hij is diabeet en dat bezorgt hem en zijn omgeving vervelende momenten.  De pater matigt zijn levensstijl echter niet – hij rookt, drinkt en houdt van zijn dagelijks restaurantbezoek.  Tenslotte overlijdt hij onverwachts en snel in maart 1974, hij is dan 63 jaar oud.

Uit het boek komt Van Breda niet tevoorschijn als een hoogstaand filosoof.  Wél blijft hij jarenlang de spil van een uitgebreid netwerk en de drijvende kracht achter de Husserl-publicaties.  Horsten weet de pater te tekenen als een held, maar ook als een opportunist, een ijdeltuit, een regelaar en ritselaar, een diepgelovig priester, een netwerker en een academisch manager.

‘De pater en de filosoof’ is dan ook het levensverhaal van de priester Van Breda.  Wie hoopt hier iets terug te vinden van de filosofie van Husserl komt bedrogen uit.  Het boek biedt wel een vlot leesbaar, nauwgezet gedocumenteerd levensverhaal met een rijke waaier aan personages en anekdotes.
Opmerkelijk aan het boek is nog dat hoofdstuk 27 ontbreekt.

Paul Van Aelst