De kunst van het oud worden

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Cicero, vertaald en toegelicht door Vincent Hunink
Uitgeverij: 
Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2017
ISBN: 
978 90 253 0722 6

Oud worden wil bijna iedereen. En natuurlijk is een lichamelijke en geestelijke gezondheid essentieel en kan een zekere welstand tijdens het verouderingsproces troost bieden bij het ondergaan van ongemakken die hier onafwendbaar mee gepaard gaan. In de oudheid was dat niet anders. Het ontbrak er weliswaar aan de moderne voorzieningen waarover we vandaag beschikken, maar de beklemde ervaring die ouderen doorleven omdat ze omwille van hun hoge leeftijd apart worden gezet binnen de samenleving, is nog steeds een actuele kwestie.

De Romeinse politicus en schrijver Marcus Tullius Cicero schreef dit werkje toen zijn politieke rol was uitgespeeld nadat hij in de burgeroorlog tussen Caesar en Pompeius de zijde had gekozen van Pompeius die uiteindelijk het pleit had verloren. Teruggetrokken op zijn landgoederen zette hij zich aan het schrijven van een reeks filosofische traktaten. Zijn bedoeling daarbij was niet zozeer een originele bijdrage tot de filosofie te leveren, maar wel het Helleense filosofische gedachtegoed in het Latijn te verwoorden en het zo toegankelijker te maken voor de Romeinen. De blijvende betekenis van deze werken moet daar zoeken én in het feit hij een Latijnse filosofische taal heeft gecreëerd. Naar het voorbeeld van Plato gaf hij aan deze filosofische uiteenzettingen de vorm van een dialoog waarin hij Romeinse historische figuren gesprekken laat voeren waarin de standpunten van de verschillende Griekse filosofische richtingen worden verdedigd en tegen elkaar afgewogen.
Cicero, die op het ogenblik dat hij dit werkje schreef 63 jaar oud was, zal wel niet bevroed hebben dat hij zelf ook nog maar een goed jaar te leven had en dat hij begin december 43 v.C. zou worden vermoord nadat hij op aandringen van Marcus Antonius – die hij in zijn Filippica's duchtig de mantel had uitgeveegd – vogelvrij was verklaard.

“Elk nadeel heeft zijn voordeel” schrijft Cicero, en hij levert in dit werk een vurig maar pretentieloos betoog waarin hij de voordelen en vreugden van de oude dag bezingt. Hij doet dit door de keerzijde te belichten van de redenen die doorgaans worden aangevoerd om de ouderdom als iets ellendigs te beschouwen. Zijn tekst over oud worden bestaat voornamelijk uit een rist anekdoten en uitspraken van beroemde figuren uit zijn tijd, aangevuld met persoonlijke interpretaties.

Cicero weerlegt vier gangbare bezwaren tegen de ouderdom. Wie oud is moet noodgedwongen allerlei activiteiten opgeven, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door belangrijkere activiteiten zoals het geven van adviezen en een getraind oordeelsvermogen. Dat de fysieke krachten verminderen is ook helemaal geen probleem volgens Cicero omdat elke leeftijd gebruik moet maken van zijn eigen krachten - waarbij vooral geestelijke potentie (op latere leeftijd) een troef is. Dat allerlei lichamelijk genot geleidelijk verdwijnt, is dan weer eerder een groot voordeel omdat op die manier eindelijk een rustig bestaan mogelijk wordt. En tenslotte speelt de gedachte aan de dood veel ouderen parten, maar ook veel jongeren sterven zonder dat hun hoop op een lang leven in vervulling ging - terwijl voor ouderen de dood een heel natuurlijk gegeven is. De weerlegging van deze vier bezwaren wordt hier enthousiast onderbroken door een jubelend intermezzo over de verrukkingen van het buitenleven waarvan ouderen ongestoord ten volle kunnen genieten.

Cicero heeft deze uiteenzetting geïllustreerd en aangevuld met de levensloop van vooraanstaande Romeinen en vooral met voorbeelden uit Marcus Porcius Cato's leven – de genadeloze en onverzettelijke bepleiter van een volledige liquidatie van Carthago en de compromisloze tegenstander van de culturele hellenisering van Rome - die trouwens de voor die tijd respectabele leeftijd van 84 levensjaren zou bereiken.

De beschouwingen in dit boekje zijn verder vooral interessant als tijdsbeeld, maar hier en daar zeker nog steeds zinvol en relevant voor lezers van nu omdat ze zo weinig tijdgebonden zijn. Wél gaan enkele uitspraken niet op voor dementerende ouderen die in de oudheid veel minder talrijk waren. De vertaling van Hunink is voortreffelijk uitgewerkt en leest levendig en vlot. De vertaler zorgde tevens voor een interessante inleiding en zijn aantekeningen met historische en mythische realia, bronverwijzingen en etymologische verklaringen alsook de handige uitleg over woordspelingen en nuances maken dat je dit werkstukje op zakformaat van deze beroemde Romein terloops en onderweg kan lezen zonder een encyclopedie te hoeven raadplegen.

 

Leo De Ley