De kunst van controleverlies. Filosoferen over extase.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Jules Evans
Uitgeverij: 
Ten Have, 2017
ISBN: 
978 90 259 0527 9

Volgens Jules Evans hebben we voor een goed leven niet alleen onze rationele kant nodig, maar is ook het irrationele van het grootste belang.

Evans vindt dat controleverlies nodig is om betekenis aan het leven te geven en ons met anderen verbonden te voelen. In dit boek wil hij ons leren hoe we ons kunnen overgeven aan extatische ervaringen. Het is belangrijk – zo zegt hij – dat we manieren vinden om te ‘ontzelven’.

Onze cultuur stelt hoge eisen: we moeten onze lichamen onder controle houden, onze driften beheersen en emoties de baas blijven. Ieder van ons speelt zijn of haar rol in het ingewikkelde netwerk van het geglobaliseerd kapitalisme. Het ego dat we hebben ontwikkeld helpt ons om te overleven in de concurrentiestrijd met anderen. Maar dat ego is ook een vermoeiende plek om de hele tijd in vast te zitten. Het is ook eenzaam en afgesneden van de wereld door muren van angst en schaamte. Het is zich bewust van nietigheid en sterfelijkheid. En daarom is het goed volgens de auteur om jezelf zo nu en dan te verliezen. Als we dat niet doen gaan we ons vervelen, raken we uitgeput en worden we gek van onszelf.

Extase blijkt dus vaak goed voor ons. Om te beginnen kunnen extatische ervaringen helend zijn. De Amerikaanse filosoof en psycholoog William James ging ervan uit dat emoties niet alleen ontstaan via gedachten, maar ook via lichamelijke reacties in het autonoom zenuwstelsel. In James’ model kun je emoties niet alleen top-down veranderen door gebruik te maken van rationaliteit, maar ook bottom-up via het lichaam, door op je ademhaling te letten, te sporten, te zingen of te dansen.

Extatische ervaringen kunnen, nog altijd volgens de auteur, ook inspirerend zijn. Veel kunstenaars en wetenschappers zeggen dat ze tot hun grootste ideeën en creaties zijn gekomen via een subliminale staat van bewustzijn, door dromen, visioenen, trips of een plotselinge inval. Extatische ervaringen zouden bovendien ook verbindend werken. Doordat we door extase door de muren van ons ego heen breken, kunnen we een soort liefdesverbinding ervaren met andere wezens. Extatische rituelen kunnen een gevoel van welwillendheid en samenhorigheid creëren. Tenslotte zouden ze mensen ook een gevoel van zin en hoop kunnen geven bij het naderen van de dood, zonder daarom per se hoop te koesteren op een leven na de dood.

Maar, zo weet Jules Evans, extase brengt ook risico’s met zich mee. Als je ego verdwijnt kun je worden overspoeld door onderdrukte gevoelens uit je psyche - wat Jung ‘de schaduw’ noemde.

De auteur besteedt in dit boek ook aandacht aan negatieve ervaringen die mensen beleven bij meditatie of bij gebruik van psychedelica. Hij zegt overigensdit boek ontworpen te hebben “als een festival”. Elk hoofdstuk is een tent of een podium op het terrein, waar(in) we kennismaken met een bepaalde vorm via dewelke mensen in onze moderne cultuur extase beleven.    Het festival begint met spontane spirituele ervaringen. Vervolgens kijkt hij hoe we extatische ervaringen actief kunnen nastreven en integreren in ons leven. Hij verkent de wereld van het charismatisch christendom en ziet hoe kunst en rock-‘n-roll een soort ‘kerk voor ongelovigen’ zijn geworden. Hij duikt ook in de extatische wereld van drugs, seks en meditatie, waarna hij de extase van de oorlog en extreme sporten verkent. In het voorlaatste hoofdstuk gaat hij na hoe extatische ervaringen ons verbinden met de natuur en als laatste onderzoekt hij het transhumanisme en de vraag of nieuwe technologie ons in staat zou kunnen stellen om onze menselijkheid te overstijgen.

Het boek is voorzien van een 8-tal pagina’s met foto’s en een uitgebreide bibliografie achteraan.

Jules Evans is inhoudelijk directeur van het Centre for History of Emotions aan de Queen Mary Universiteit van Londen. Zijn interesse voor extatische ervaringen werd gewekt door een bijna-doodervaring na een ernstig skiongeluk.

Soms wat zweverig, maar al bij al is dit een boek dat je wat meer inzicht geeft in verschillende vormen van extase.

Martine Messagie