De geboorte van Europa

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Rolf Falter
Uitgeverij: 
Polis, 2017
ISBN: 
978 94 6310 270 4

Dit boek herinnert ons eraan in welke puinhoop de Europese samenwerking haar oorsprong vond.

Rolf Falter (1958) kende een zeer diverse loopbaan.  Als historicus schreef hij verschillende werken over België, Nederland en Luxemburg.  Hij was politiek journalist bij De Standaard en De Tijd.  Als adviseur werkte hij voor politici als Johan Van Hecke, Guy Verhofstadt en Annemie Turtelboom.  Hij werd directeur van de CVP-studiedienst Cepess en hij leidde het Bureau in België van het Europees Parlement.

De meeste overzichten over de ontstaansperiode van de Europese Unie zijn partieel en gemaakt vanuit de eigen nationale invalshoek van de auteur.  Ook Falter ontsnapt hier niet aan en legt de oorsprong bij enerzijds de Benelux als voorbeeldinstelling en anderzijds bij de Belgische politieke figuur (Paul-Henri) Spaak.  Hij is echter zeer gedetailleerd en alle gezichtspunten komen uitgebreid aan bod.  Het boek leest alsof je er zélf bij was.

Op de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog wordt de idee van een Europese eenmaking geboren.  Met de moed der wanhoop en onder (zachte) dwang van Amerika worden de handen in elkaar geslagen.  Dit grootse verhaal wordt op meesterlijke wijze door Falter beschreven.  De scherpzinnige en meeslepende reconstructie van de scharniermomenten uit de recente Europese geschiedenis toont hoe dit grote project is tot stand gebracht.  Hij legt heel dikwijls de vinger op de pijnlijke wonden die tussen de verschillende lidstaten bestaan.  Maar de ondertitel van dit werk ‘Een geschiedenis zonder einde’ voorspelt toch nog een toekomst voor Europa.

Uit het boek leren we dat Europa is geconcipieerd als technocratie met Jean Monnet (Franse economisch adviseur en politicus, nvdr.) als grote drijfveer.  Dat is nu moeilijk vol te houden.  Nochtans heeft het gewerkt, want er zijn goede Commissies geweest.  Maar in deze tijd en met de huidige Commissie is er te weinig durf en inspiratie.  De Europese technocratie is omgeslagen in bureaucratie.  De oplossing kan zijn om naar democratische legitimiteit te evolueren.  Daarvoor moet er een volwaardige Europese regering komen die met een uitgewerkt programma naar het parlement moet voor goedkeuring.

Falter gebruikt de geschiedenis van Europa om de maatschappij te relativeren.  Aan het einde van de jaren ‘40 waren de West-Europese toppolitici in paniek.  Ze zagen het spook van een Derde Wereldoorlog voor ogen.  Stalin had Oost-Europa ingelijfd en ze kregen de indruk dat de jaren ’30 zich herhaalden: een autoritair regime dat de ene staat na de andere overrompelt.  ‘Nous avons peur’ sprak Spaak tot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.  Het was trekken en sleuren om de eenheid op dit continent tot stand te brengen. 
Falters boek is geen zeemzoeterig verhaal over gelouterde politici die mekaar na de oorlog in de armen vielen.  Er is veel ruzie gemaakt en er was weinig vertrouwen bij de regeringen in de verschillende Europese landen.  Groot-Brittannië nam hier ook toen al een speciale plaats in.  Gelegen aan de rand van Europa en binnen het bereik van de gevreesde Russen, wil het toch niets van zijn onafhankelijkheid opgeven, maar heeft het ook niet genoeg geld om helemaal alleen voor de veiligheid in te staan.

In het boek is Jean Monnet de belangrijkste ‘bedenker’ van het Verenigd Europa.  Hij is een technocraat die nooit verkozen werd.  Jarenlang zocht hij naar openingen om de Europese gedachte verder te ontwikkelen.  Zo slaagde hij erin om steeds meer politieke medestanders te vinden.  Maar ook hij zou zonder Amerikaanse steun nergens geraakt zijn.  De invloed van Amerika was zeer groot, maar is uit het collectieve geheugen verdrongen.  Na WOII groeide er uit het verzet wel een aantal pro-Europese bewegingen, maar dat idealisme was nergens op uitgedraaid als de Amerikanen de Europese eenmaking niet noodzakelijk hadden gevonden.  Ze hebben dat jarenlang volgehouden en Europa er terug bovenop geholpen onder andere met de Marshall-hulp.

Dat de eigenlijke eenmaking zo lang duurde, komt doordat de machtsverhoudingen zeer subtiel verdeeld waren.  De Fransen wilden niet zonder de Britten meedoen om niet door de Duitsers te worden overrompeld.  Zowel Frankrijk als Groot-Brittannië kwamen echter arm uit de oorlog en rekenden op de steun van de Verenigde Staten.  Daarnaast hadden ze beiden apart de handen vol met hun koloniën en waren ze samen betrokken bij de Suez-crisis.  De Benelux-landen waren dan weer bang onder te voet te worden gelopen door de ‘groten’.  In Italië waren de communisten nog een belangrijke machtsfactor.  Uiteindelijk was het mede te danken aan de drijvende kracht van de Duitse kanselier Adenauer dat de eenmaking er toch kwam.

In dit magistrale werk ‘De geboorte van Europa’ belicht Falter alle aspecten van de moeilijke totstandkoming van de Europese Unie.  Hij behandelt zowel de grote lijnen als de kleine geschiedenis.  Ook de verschillende hoofdpersonages weet hij fijntjes te tekenen - met al hun kwaliteiten, maar ook met hun onhebbelijkheden.  Het is dikwijls duidelijk dat Falter zijn informatie van binnen de instelling uit heeft en dat hij zijn bronnen uitvoerig heeft geraadpleegd.  Hij gaat bovendien duidelijke uitspraken niet uit de weg.

Dit boek is niet enkel belangrijk als beschrijving van het verleden, maar ook om te zien hoe de huidige situatie van de Europese Unie is gegroeid: sommige hedendaagse mistoestanden hebben hun wortels in het ontstaan van de Gemeenschap zélf.

Paul Van Aelst