Blijf de aarde trouw

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Henk Manschot
Uitgeverij: 
Vantilt, 2017
ISBN: 
978 94 6004 290 4

Dit merkwaardig boekje geschreven door Henk Manschot – een emeritus hoogleraar filosofie en ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht – is opgemaakt in twee delen. Het eerste deel behandelt de zogenoemde terrasofie geïnspireerd door de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche, terwijl in het tweede deel een reflectie vanuit deze inzichten op de huidige ecologische crisis wordt aangeboden.

Manschot beschrijft hoe Nietzsche rond 1880 hevig gefrustreerd is geraakt door de moderne levensstijl. Nietzsche bekritiseert deze periode waarin tevens een toenemend deel van de mensheid naar de steden trekt en alzo de verbinding met datgene dat haar heeft voortgebracht, namelijk de aarde, doorsnijdt.

In ‘Also sprach Zarathustra’ propageert Nietzsche een sterkere band met de natuur en beschrijft hij de Grote Gezondheid: een leven waarbij mens en natuur elkaar versterken in hun vitaliteit en weerbaarheid. Dit vereist echter een radicale ommekeer, vooral in de beleving van onze waarden. In tegenstelling tot veel van zijn tijdgenoten die naar universele waarden zochten, bepleit hij de waarden van pluraliteit en diversiteit.

De terrasofie van Nietzsche gaat uit van echte mensen van vlees en bloed die ergens lokaal zijn verankerd en die genoodzaakt zijn intens samen te leven. Nietzsche combineert de blik van de geaarde mens met een meer overkoepelende kosmische blik. Enkel zo ontstaat volgens de filosoof een perspectief dat mensen boven hun persoonlijke en lokale afgrenzingen tilt en dat hen verbindt met het planetaire levensproces als geheel.

De auteur noemt vier kernaspecten van Nietzsches filosofie over de Grote Gezondheid: beleven en trouw, experimenteren en transformeren. Beleven betekent in deze context het aandachtig kunnen observeren van wat buitenom gebeurt en hoe dat ons raakt. Zo ontwikkelt men een inlevingsvermogen voor dieren en planten, wordt men gevoelig voor zon, wind, regen en stilte.
Trouw blijven aan de aarde betekent het losmaken van de heersende  – in de hedendaagse situatie neoliberale - cultuur die gepaard gaat met de ervaring van eenzaam en onbegrepen te zijn en met het moeten opgeven van gevestigde belangen. Zelftransformatie kan dan weer vele vormen aannemen, te beginnen met een andere levensstijl. Nietzsche pleit hier voor een ‘ja-zeggende’ houding: ‘Blijf uit de buurt van alles wat een nee vergt; het is kracht verspillen aan negatieve doelen. Die ‘ja-zeggende’ houding past bij Nietzsches toekomstgerichtheid. Hij spreekt niet van ‘zijn’ maar van ‘worden’. De toekomst is in handen van de Übermensch die zich moet losmaken uit de identiteit van de Moderne Mens. Deze beweging zou moeten gaan in de richting van de aarde.

Manschot concludeert op basis van Nietzsches filosofie dat we veel kunnen leren van het partnerschap en de verwantschap die inheemse volkeren of culturen hebben met hun plek, hun voorouders en met de dieren en planten. Daarnaast gaat het er om de herwaardering van het lokale en regionale te pushen om zelfvoorzienend en zelfregulerend te worden - daarbij is de verbondenheid met de betrokkenheid bij je aardse plek essentieel. De auteur noemt dit ‘inlander’ worden, waarbij het niet uitmaakt of je op die bepaalde plaats bent geboren. Tenslotte gaat het er om een gezond evenwicht tussen de verbinding van het lokale, het persoonlijke en het mondiale na te streven, wat helpt om de aarde trouw te kunnen blijven.

Wie op basis van Manschots conclusies de wereld wil redden kan met dit boekje niet veel aanvangen. Maar de in filosofie geïnteresseerde lezer daarentegen vindt volop gading in het eerste deel waar nogal wat aspecten uit het leven van de filosoof die minder gekend en beschreven zijn, aan bod komen. 

Leo De Ley